Bản ngã luôn mong cầu tốt hơn những gì đang xảy ra.
Nó không cho ta cơ hội trọn vẹn với thực tại đang là. Vì vậy ta rơi vào phiền
não khổ đau. Nhưng chỉ cần ta buông mọi ý đồ muốn tốt hơn và trở về trọn vẹn với
những gì đang diễn ra, ta sẽ thấy mọi sự đều vô thường, tự nhiên đến rồi đi. Tất
cả đều có lý do, tùy duyên mà sinh khởi và cũng tùy duyên mà chấm dứt bất kể ta
muốn hay không.
Trong tình yêu thương không gì gắn bó và quyến luyến
bằng tình yêu nam nữ, bất cứ lời nói và cử chỉ nào, chúng ta cũng phải biểu lộ
sự yêu thương trong tương kính. Đã làm người dù trai hay gái phải biết tôn trọng
người mình đang yêu, cả thể xác lẫn tâm hồn. Mấu chốt của hạnh phúc gia đình
trong hôn nhân tình yêu, người con gái phải biết giữ gìn, khéo léo trong mối
quan hệ vợ chồng, cha mẹ và con cái nhằm nuôi dưỡng hạnh phúc lâu dài về sau.
Trong đạo Phật, lòng từ bi luôn gắn liền với trí tuệ.
Không hiểu nhau, không thể thương yêu trọn vẹn vì ta không thể cảm thông và tha
thứ, nhất là những người có quan niệm gia trưởng. Mỗi người đều có những nỗi khổ
niềm đau riêng, bởi áp lực của công việc và trách nhiệm đối với gia đình, nếu
chúng ta không thật sự hiểu về nhau, ngược lại sẽ không thương mà còn giận hờn,
trách móc. Vì sao? Vì cái ta của mình đã phình to ra. Ngay khi ấy ta sẽ không
thể cảm thông, chính vì thế tình thương của mình sẽ làm người khác cảm thấy,
khó chịu, bức xúc và khổ đau.
Chúng ta đến với nhau mà không có hiểu biết, vô
tình sẽ làm người mình yêu thương, đau khổ suốt đời. Hiểu biết chính là nền tảng
của tình thương yêu chân thành. Không hiểu biết, chúng ta không thể thật sự
thương yêu nhau. Trái tim của ta nếu có hiểu biết, thì tình yêu thương sẽ là nền
tảng vững chắc và lâu dài.
Muốn thương yêu phải có hiểu biết
Phật dạy về tình yêu rất sâu sắc và có ý nghĩa.
Tình yêu phải có sự cảm thông và tha thứ, bởi bốn yếu tố: từ, bi, hỉ, xả.
“Từ” theo nghĩa nhà Phật là đem niềm vui đến cho
người, còn từ ở đây khả năng hiến tặng hạnh phúc cho người mình yêu. Yêu thương
chính là chất liệu giúp cho con người sống có trách nhiệm hơn, yêu thương chính
là sự hiến tặng chân thành. Yêu mà làm khổ đau cho nhau không phải tình yêu
đích thực. Có những người khi lấy nhau một thời gian, bắt đầu phát sinh những bất
đồng về nhau cho nên nỗi khổ niềm đau làm tan nát hai con tim. Chúng ta yêu
thương ai đó thực sự, nghĩa là làm cho người đó được hạnh phúc, mỗi ngày.
“Bi” là khả năng giúp cho người mình yêu thoát ra
được những cái khổ trong hệ lụy. Mình đã khổ và đang khổ, mà người ta vẫn cứ làm
cho mình thêm đau khổ, đó là một thứ tình yêu không chân thật. Không có gì đau
khổ bằng trong cơn tuyệt vọng. Người mình yêu phải là người biết chia sẻ, biết
an ủi, để làm vơi bớt nỗi khổ niềm đau do hoàn cảnh đưa đến.
Như vậy, quan điểm “từ bi” theo đạo Phật là khả
năng hiến tặng để đem lại hạnh phúc cho nhau. Khi chúng ta yêu thương là phải
làm cho người ta giảm bớt khổ đau, tăng trưởng thêm hạnh phúc. Nếu không, chúng
ta chỉ là đam mê, say đắm trong xác thịt, không phải là tình thương chân thành.
“Từ bi” trong tình yêu được biểu cảm qua thái độ có hiểu biết nên mới dễ cảm
thông và tha thứ cho nhau. Muốn được như vậy chúng ta phải cần nhiều thời gian,
để quan sát, để lắng nghe, để thấu hiểu tâm tính của nhau và thương yêu chân
thành hơn.
“Hỉ” là niềm vui đích thực trong tình yêu, làm cho
hai con tim được hòa hợp và có sự rung động mãnh liệt. Dấu ấn khó phai của tình
yêu đích thực là có sự cảm thông cho nhau, cùng tạo sự hưng phấn để đạt được niềm
an vui, hạnh phúc.
“Xả” là không phân biệt, không kì thị trong tình
yêu trong vấn đề trọng nam khinh nữ. Mình thương yêu ai, hạnh phúc của người ta
là của mình, khó khăn của người ta là của mình, khổ đau của người ta là của
mình, vì ta và người đó là của nhau. Khi yêu nhau, hạnh phúc hay khổ đau không
còn là vấn đề của riêng tư, mà hai người phải có trách nhiệm để cùng san sẻ cho
nhau.
Vấn đề hạnh phúc hôn nhân phải do sự hòa hợp của
con tim và có sự thông cảm và tha thứ cho nhau. Học thức cao, kinh tế đầy đủ,
cũng chưa đảm bảo hạnh phúc gia đình mặc dù hai yếu tố này rất cần thiết trong
đời sống lứa đôi. Phật giáo chủ trương và khuyến khích mọi người tin sâu nhân
quả nghiệp báo, nhờ vậy ta sẽ biết cách cải thiện đời sống gia đình ngày càng tốt
hơn về mọi mặt. Do đó, những chuyện xảy ra cơm không lành canh không ngọt trong
đời sống lứa đôi là do chúng ta không chịu nhường nhịn nhau.
Chúng ta yêu nhau là giữ gìn cho nhau, kính trọng
nhau. Thân thể ta cũng vậy, có những vùng thiêng liêng và riêng tư, ta không muốn
ai chạm tới, ngoài người ta yêu, ta tin, ta muốn sống và dâng hiến trọn đời, trọn
kiếp mà thôi.
Tình yêu là gì?
Tình yêu đích thực là vô điều kiện, là cho đi mà
không mong cầu đáp trả. Thậm chí khái niệm cho và nhận không tồn tại, chỉ còn sự
tương giao một cách trọn vẹn và vô ngã. Tình yêu nam nữ phổ biến hiện nay chỉ
là sự trao đổi, mà hàng hóa chính là cảm xúc và cảm giác của hai bên. Khi còn ảo
tưởng về cái tôi thì không thể xảy ra tình yêu đích thực, vì thế nào cũng có điều
kiện nào đó hiện diện. Tình yêu lúc đó dù bắt đầu có nồng thắm đến đâu, dù cảm
xúc có mạnh mẽ đến đâu cũng thật mong manh. Vì chỉ cần xuất hiện yếu tố bên
ngoài làm cảm xúc - cảm giác của một bên thay đổi, thế là bão táp phong ba liền
ập tới.
Khi ta yêu một người tức là ta yêu luôn cả mặt tốt
và mặt xấu của người đó. Xấu và tốt như hai mặt của một bàn tay. Ta không thể
chỉ giữ lấy một mặt mà bỏ đi mặt kia. Ta luôn tự vẽ ra cho mình một hình ảnh về
người mình yêu hay người chồng/vợ của mình. Nhưng đó chỉ là ảo tưởng của ta,
không phải con người thực. Vì vậy ta cần nhẫn nại lắng nghe, quan sát và chia sẻ
để có thể hiểu rõ về người bạn đời của mình. Khi thấu hiểu cả mặt tích cực và
tiêu cực của người ấy, ta mới có thể yêu thương họ thật sự.
Khi ta thật sự yêu thương một người thì người đó sẽ
cảm thấy tự do để được là chính họ. Tình yêu đích thực không ràng buộc đối tượng
được yêu mà còn là động lực để cho họ đổi mới chính mình. Khi có biến cố xảy ra
thì phụ nữ vẫn là người chịu thiệt thòi nhiều hơn, nhưng họ cũng dễ buông bỏ tư
kiến của mình hơn. Nếu cô gái biết chấp nhận chàng trai như anh ấy là, thì sẽ
có cơ hội để chàng trai thay đổi thái độ của mình.
Quy luật của cuộc sống là vô thường, kể cả tình yêu
đôi lứa. Nếu ta đủ nhẫn nại để quan sát, ta sẽ thấy rõ, vị đắng, vị ngọt của
tình yêu. Thấy rõ nó sinh ra và mất đi như thế nào. Và khi hiểu rõ, ta sẽ không
còn bám chấp vào hôn nhân nhưng cũng không sợ sệt hôn nhân nữa. Ta có thể làm
giấy kết hôn với người mình không hề yêu và cũng có thể nhắm mắt ký giấy ly hôn
khi mình vẫn còn yêu tha thiết. Hôn nhân hay ly hôn vốn chỉ là hình thức, là một
bản hợp đồng mà thôi. Làm sao nó có thể ràng buộc được tâm ta? Quan trọng là
khi có biến cố xảy ra, ta cần đối diện với chúng bằng thái độ sáng suốt và
trong lành. Vì biến cố đó là như ý hay bất như ý cũng là cơ hội cho ta hiểu
thêm về chính mình, về người mình yêu. Và từ đó nhận ra bản chất thật của tình
yêu, của cuộc sống.
Đừng tưởng xuất gia đi tu là ta có thể trốn thoát
được bài học tình yêu. Với hiểu biết mờ mịt không rõ ràng, bất cứ lúc nào ta
cũng có thể gặp vướng mắc tình cảm bất kể ta đang làm gì, ở đâu. Đức Phật có dạy
rằng chỉ có thể thoát ly một pháp khi ta đã tường tận mặt tích cực cũng như mặt
nguy hại của nó, khi ta nhận biết rõ từ khi nó sinh ra cho đến khi nó mất đi.
Nói đúng hơn, lúc đó nó tự thoát ly, chứ không ai làm gì cả.
Hãy nhớ điều quý giá nhất trong cuộc sống chính là
sự bất toàn. Vì khi toàn vẹn thì sự sống sẽ kết thúc. Sự bất toàn là một phần của
vô thường, một quy luật tất yếu của cuộc sống. Khi ta còn đang sống trong ảo tưởng
về bản ngã, về cái tôi và cái của tôi, thì bản ngã luôn cầu toàn và nỗ lực để
được như ý. Nhưng những gì nó nhận được từ cuộc sống đều là bất toàn và bất như
ý.
Sau những cố gắng và nỗ lực vô vọng, nhờ sự bất
toàn ấy mà cuối cùng bản ngã cũng đầu hàng. Ta bắt đầu sống vô ngã vị tha và tự
nhiên ta thấy sự bất toàn lại chính là động lực để phát triển và tiến hóa của vạn
vật. Chính vì mọi thứ đều bất toàn mà ai cũng có cơ hội làm mới bản thân mình.
Bản ngã luôn mong cầu tốt hơn những gì đang xảy ra.
Nó không cho ta cơ hội trọn vẹn với thực tại đang là. Vì vậy ta rơi vào phiền
não khổ đau. Nhưng chỉ cần ta buông mọi ý đồ muốn tốt hơn và trở về trọn vẹn với
những gì đang diễn ra, ta sẽ thấy mọi sự đều vô thường, tự nhiên đến rồi đi. Tất
cả đều có lý do, tùy duyên mà sinh khởi và cũng tùy duyên mà chấm dứt bất kể ta
muốn hay không. Tất cả những thiện - ác trong đời đều "Bất khả tư
nghì", tùy hoàn cảnh, tùy đối tượng mà nó được gán cho cái nhãn "thiện"
hay "ác". Dù những gì đang xảy ra là thiện hay ác, nó đều là bài học
giác ngộ vô cùng quý giá về cuộc sống.
(Thích Đạt Ma Phổ Giác)
